Ali Paşa"nın teşvikiyle Abdülmecit tarafından yayımlan ve Paris antlaşmasına sunulan ıslahat programıdır(ilan tarihi 28 şubat 1856). Islahat Ferman ,Paris antlaşmasından altı hafta önce Babıali"de bütün nazırlar,yüksek memurlar,şeyhülislam,patrikler,hahambaşı vs. azınlıkların önünde okunarak ilan edildi.Ferman,Osmanlı İmparatorluğu içinde kurulması kararlaştırılan yeni bir düzenin prensiplerini genel hatları ile programlaştırdı.
Gülhane Hattının (1839)başlattığı Tanzimat düzeni,siyasi düşünceler değiştirilmeden Osmanlı müesseselerini yenileştirmek için yapılmıştı.Bu fermanla ordu,yeni bir biçim kazandı,mülki yönetim eyalet örgütü haline getirildi.Devlet şurası ve vilayet meclisleri kuruldu,karma mahkemeler meydana getirild,Avrupa örneğine uygunyeni okullar açılması öngörüldü.Fakat bütün bu çabalar Osmanlı Devletini modern bir yapıyasokmaktan henüz çok uzaktı.Nitekim,Rusya,Tanzimat Fermanını Hristaiyan tebaanın hakları için yetersiz gördü.İngiliz ve Fransızlar özel bir takım çıkarları için Rusya"nın düşüncesini benimseyerek Hristiyan tebaaya yeni haklar verilmesi konusunda çalışmalar yapıyorlardı.Esasen Kırım Savaşı,Ruslar ile Fransızların Katolikler ve Ortodoksların çıkarlarını sağlamak için yapılan çalışmalarında doğdu.Savaşın sonuna doğru ilgili devletler,barış konferansında Rusya"nın Hristiyan tebaa çıkarlarına bazı yatırımları önlemek için Viyana"da toplandılar(1 şubat 1855).Toplantıda barışın prensipleri tespit edilirken,Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan tebaanın hak ve imtiyazlarından isteyen bir madde konulmasını kabul ettiler.Bu maddenin programlaştırılması yolunda şu tezler ortaya atıldı:
Türk Tezi:
Osmanlılara göre hak ve imtiyazlar iki bölüme ayrılmıştır;
1-)Dini imtiyaz ve haklar vicdan hürlüğü ile alakalı olduğundan değiştirilmesi mümkün olmayan imtiyazlar.
2-)Medeni haklar muhtariyet ve adaletle ilgili değiştirilmesi mümkün olmayan haklar.
Rus Tezi:
Osmanlı sınırları içinde yaşayan Hristiyanların hak ve çıkarları Avrupa devletlerinin toplu garantisi altına alınmalıdır.
İngiliz Tezi:
Din serbestliği ve hukuk eşitliği sağlanmalıdır.
Fransız Tezi:
İslam tebaa ile Hristiyan tebaa arasına da cemiyet,haklar,vergiler,askerlikieğitim ve devlet memurluğuna geçme bakımından sürüp giden farklar bir ferman ile kaldırılarak tebaa eşitliği tam anlamıyla genişletilmelidir.
OSMANLI DEVLETİ
Rusya"nın teklifini,hükümranlık haklarına müdahale,İngiliz teklifini de İslamiyet"i küçültücü gördüğü için,Fransız tezini kabul etti.
Fransız Tezi:
Din ve devlette açıktan açığa dokunmadığı için kabul edildi.İngiltere ile Avusturya bu teklif üzerinde birleşince Fransız tezi bir ferman şekline konularak ilan işi Osmanlı devletine bırakıldı.Bu bakımdan ıslahat fermanı Babıali"nin kabul etmek zorunda kaldığı bir ıslahat programı olarak adlandırılabilir.Ayrıca yapılacak Paris konferansında Rusların gayri Müslimler konusunda bir istekleri ile karşılaşmak istenilmiyordu.Fransız tezi üzerine,bunun bir ferman haline getirilmesi Babıali"ye bırakıldı.Ali Paşa hükümeti tarafından ilan edilen bu fermanın hazırlanmasında İngiliz ve Fransız elçilerinde bulunmuştu.Bu şekilde hazırlanan ferman,Paris konferansından önce, 28 şubat 1856 da Babıali"de Islahat Hattı-ı Hümayunu adıyla devlet erkanı şeyhülislam patrikler hahambaşı ve cemaatlerin ileri gelenleri önünde okunarak ilan edildi.Otuz beş maddeden oluşan fermanı şu şekilde özetleyebiliriz:
Tanzimat Fermanı ile değişiklik din ve mezheplerdeki bütün tebaaya verilen teminat bu fermanla yenilendiğinden bunların uygulanması için gerekli tedbirler alınacaktır.Müslümanlar ile Müslüman olmayanlar kanun önünde eşit olacaklardır.
1-)Patrikhanelerde yeni meclisler kurulacak ve bu meclislerin verecekleri kararlar Babıali tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girecektir.
2-)Patrikler kayd-ı hayat şartıyla bu makama seçileceklerdir.
3-)Cemaatlerin ruhani reislerine verdikleri cevaiz ve aidatlar tamamıyla bir yerlerin tamir ya da yeniden yapılmasına izin verecektir.
4-)Şehir kasabalarda buluna azınlıklara ait kilise,manastır,mezarlık,okul ve hastane gibi yerlerin yeniden yapılanmasına izin verilecektir.
5-)Hiç kimse din değiştirmeye zorlanmayacaktır.
6-)Devlet hizmetlerine,askerlik görevine ve okullara bütün tebaa eşit olarak kabul edilecektir.
7-)Irk,din,dil farkı gözetmeyecek ve hiçbir mezhep diğerinden üstün sayılmayacaktır.Bütün to
Source: veribaz.com - Türkiye'nin veri bankası |
17/11/2008 11:15 
Veribaz.com 
328
-
